Ruralna, planinska i udaljena područja čine oko 80% teritorije Evropske unije, u njima živi 30% stanovništva, stvara se 46% bruto dodate vrednosti, a istovremeno predstavljaju prostor u kome se nalazi najveći deo prirodnih resursa i kulturnog nasleđa (Evropska komisija).
Ipak, ova područja suočavaju se sa brojnim izazovima, uključujući niži BDP po stanovniku, visoku nezaposlenost, niže zarade, ubrzano starenje stanovništva i ograničen pristup robama i uslugama.
Dodatno, oporavak zasnovan na tehnologijama i inovacijama nakon finansijske krize iz 2008. i 2009. godine, pandemije iz 2020. godine i posledica rata u Ukrajini često je zaobišao ruralne zajednice. Zbog toga su ruralna područja posebno izložena riziku od siromaštva i socijalne isključenosti, pri čemu je 22,4% stanovništva u riziku. Ovi izazovi su dodatno izraženi kod mladih, starijih, žena, osoba sa invaliditetom i migranata.
U Srbiji ruralna područja pokrivaju više od 90% zemlje – obračunato na osnovu DEGURBA metodologije i rada autorki Drobnjaković, Kokotović Kanazir iz 2025. godine, i suočavaju se sa istim ili težim izazovima nego ruralna područja u Evropskoj uniji.
Ruralni razvoj u fokusu ESIRA sastanka u Litvaniji
U okviru petog sastanka konzorcijuma projekta ESIRA, koji je održann od 20. do 22. maja 2026. godine u Druskininkaju u Litvaniji, partneri su razgovarali o izazovima i rešenjima za osam evropskih ruralnih područja u kojima deluju. Tokom sastanka razmatrani su dosadašnji rezultati projekta, realizovane aktivnosti i planovi za naredni preiod, sa posebnihm akcentom na ruralni razvoj.
U okviru trodnevnog programa, predstavljen je napredak pojedinačnih socio-ekonomskih inicijativa, od ukupno 57 koliko je razvijeno kroz više od dve godine rada na ESIRA projektu.
Poseban deo programa su bile terenska posete već uspostavljenim socio-ekonomskim inicijativama i socijalnim preduzećima u regionu Druskininkaja u Litvaniji.
Prikupljena znanja i iskustva iz Litvanije mogu biti korisna u razvoju Jablaničkog i Pčinjskog regiona, gde se projekat ESIRA i implementira, a sve u kontekstu činjenice da je Južna i Istočna Srbija najruralniji region u Srbiji.
Projekat ESIRA finansiran je od strane Evropske komisije kroz program Horizon Europe.
